Geschiedenis Eexterbasisschool

Prof. Dr. R.R. Post zegt in zijn boek "Scholen en onderwijs in Nederland gedurende middeleeuwen" dat het vóór de Reformatie toch zo was, dat in de dorpen  van enige betekenis er gelegenheid was voor het leren lezen en schrijven, soms ook voor het leren van de grondbeginselen van het Latijn.
Wanneer de Eexterbasisschool is ontstaan, is niet bekend. Zeker is wel dat de school er ook al was in de katholieke tijd, de periode van voor 1594.
Het ontstaan van de school in Eexta moeten we ergens rond 1400 zoeken. Dit laatste is een vermoeden. Het bewijs zullen we wel nooit vinden. Het zou ook 100 jaar eerder of 50 jaar later kunnen zijn. Hoe er naar school werd gegaan, door de week of een paar dagen in de week of alleen op zondag, zal ook altijd wel onbekend blijven.

In 1594 veroverde prins Maurits het gewest
Groningen. Ons gewest ging toen over tot het
protestantisme. Een kerkorde uit die tijd bepaalde
dat er in elk karspel een schoolmeester aanwezig
moest zijn.

prmaurits

Prins Maurits (1567 - 1625)

Deze kerkorde is een herbevestiging van iets wat er in de katholieke tijd al was, alleen toen sprak men over een parochie. De parochieplattelandsschool moet een "Onder- of Schrijfschool" geweest zijn. Op deze school zaten zowel jongens als meisjes. De meisjes leerden alleen lezen en de jongens lezen en schrijven. Ook werd er onderricht gegeven in de kerkzang. Dit omdat de jongens dan in de kerk konden zingen. Het lesgeven in de dorpen gebeurde in de woning van de koster, die zelf ook les gaf.
We kunnen stellen dat de Eexterbasisschool er in de zestiende eeuw al was. De bisschop van Groningen, Johannes Knijf (bisschop in de tweede helft van de zestiende eeuw), spoort in een herderlijk schrijven de ouders aan dat "ieder zijn kinder zal bestellen ter school, under dat dezelvige kinderen komen des Zondags unde hillegedaeghs mit haer schoelmester ter kercken".
De oudst bekende schoolmeester van Eexta was Cornelius Edzkens. Naast schoolmeester was hij ook tekenaar van landkaarten. De schoolmeester van Eexta werd benoemd door de burgemeesters van de stad Groningen, want zij hadden het collatie-recht. Dit is het benoemen van schoolmeesters en dominees. In de praktijk kwam het hier op neer, dat de kerknotabelen een schoolmeester zochten en dat de drost van het Wold Oldambt hen namens de "Stad" benoemde. Voor de Classis Winschoten (een dominees kring in de regio) moest de schoolmeester nog een soort examen doen op zijn kennis van de religie. Een schoolmeester kon ook benoemd worden als adjunct-schoolmeester. Dit hield in dat de vorige schoolmeester nog steeds in dienst was.

 
Over het schoolgebouw van Eexta, dat tot de kerk van Eexta behoorde, is in de 17e en 18e eeuw weinig bekend. Er is een kaart van Cornelius Edzkens van 1640. De Eexterschool als gebouw komen we voor het eerste tegen in het "Gedenkboek van
J.- Sijpkens" in 1794. Bij het overlijden van schoolmeester E.J. Burema in 1794 wordt gezegd dat de kosterij zeer oud is en de oude bouwvallige "Meesters Behuizinge met school" vernieuwd moet worden.
 
In 1801 werd het afgebroken en in hetzelfde jaar werd er op dezelfde plaats een nieuwe school met onderwijzerswoning en schuur gebouwd. Het woningdeel en schuur zijn nog altijd in verbouwde vorm aanwezig. Het wordt thans de "oude kosterij" genoemd en staat aan het einde van de Kerklaan. De woning ervoor werd in 1869 gebouwd. Het schooldeel bevond zich aan de kerkhofzijde.
Over de school van voor 1801 zijn wel kleine berichten aanwezig. In 1669 wordt de school genoemd i.v.m. het leveren van een stoel voor de schoolmeester, kosten 10 Car. guldens. In hetzelfde jaar is er een uitgave van Sijgwert Klugkist voor kalk om de school te witten en de schoorsteen van de school schoon te maken. In 1670 wordt er hout geleverd aan de kerk, pastorie en school en in hetzelfde jaar wordt er turf, kalk en "floer" aan de kerk en de school geleverd, kosten 80 Car. guldens. In 1672 worden er stenen geleverd aan de kerk, pastorie en school.
Rond 1880 werd er weer een nieuw schoolgebouw gebouwd. De diepte wordt 28 meter (gang?) en de breedte van de gang wordt 2 meter 60. De "riep" aan de straat en de achterste "riep" zijn ruim 1 meter. In de school komen vijf klassen en er komt ook een onderwijzerswoning bij. De bouw van de school wordt op 16 juli 1881 uitbesteed aan B.H. Gras voor een bedrag van f 9580,-. In december 1880 schrijft de schoolopziener aan de B & W, of de voordeur, die bepaald is op 1 meter 10, niet iets breder kan worden. Ook wil hij dat de schoolborden zo worden opgehangen, dat het licht aan de linkerkant van de leerlingen komt.
In 1881 wordt de school in gebruik genomen. In het onderwijsverslag over 1881 lezen we dat de nieuwe school voldoet aan de eisen van de wet van 1878. De nodige meubelen verkeren in goede staat. De schoolbanken (Amerikaans model) zijn vlak voor de bouw van de nieuwe school aangeschaft. Daarvoor zat men aan lange tafels. In het verslag over 1882 staat, dat het gebouw en de lokalen in een voldoende staat verkeren. Een klacht is wel, dat bij het stichten van het gebouw, het inwendige niet overal bijzonder en solide is afgewerkt. Pas in 1883 krijgt de Eexterschool gordijnen voor de ramen. Om het goedkoop te houden krijgen de scholen Eexta, en 't Waar allemaal hetzelfde gordijn.
In de notulen van B & W van 6 februari 1883 lezen we dat er een pad zal worden aangelegd van het "ijzeren hek" (Stationsstraat kant) naar de school te Eexta. De breedte van dit pad zal anderhalve meter bedragen. In 1884 lezen we dat het gebouw weer geverfd wordt en dit wordt als een verbetering ervaren.

 
Er komt ook een nieuwe put. Met de pomp is het minder: dan is het weer goed en dan heeft het weer kuren. In 1885 wordt gezegd "Meer licht in de gangen zou een verbetering zijn. In 1888 lezen we dat in één lokaal de weke kalkbepleistering aan de buitenmuur beneden wordt vervangen door een cement laag. In 1891 hebben alle zijwanden in de lokalen een cementbepleistering gekregen. In dit jaar is er ook een klacht over de verwarming: Door slecht sluitende tuimelramen kan men het 's winters moeilijk warm krijgen.
ols_eexta

Copyright © 2016. All Rights Reserved.